Een nieuw speerpunt in het Barentszproject is het belichten van de maritieme geschiedenis van Harlingen. Een geschiedenis waar ook de walvisvaart een aansprekend onderdeel van is.
Expeditie Harlingen
Wethouder Paul Schoute beet de spits af. Onder de naam Expeditie Harlingen is de gemeente Harlingen samen met bureau Tapart bezig een maritieme beleefroute te ontwikkelen. Het gaat daarbij om verleden, heden en toekomst. Alle maritieme activiteiten in Harlingen, van KNRM en visserij tot en met de Witte Swaen krijgen hierin een plaats. Dit project zal deels gefinancierd worden vanuit het Visserij Ontwikkel Plan. De gemeente wil hiervoor een expeditiecentrum - als centrale publiekstrekker - realiseren op de Nieuwe Willemshaven. Een centrum dat het hele jaar door te bezoeken is. Binnenkort stelt de gemeente de kaders voor dit project vast, waarna in 2026 de uitwerking begint. De Barentszwerf met de Witte Swaen is een van de hotspots van Expeditie Harlingen.
Harlinger walvisvaart
In het huidige bezoekerscentrum van de Barentszwerf ligt de nadruk in de presentatie op de Hollandse scheepsbouwmethode van rond 1600 en het verhaal van Willem Barentsz. In het kader van Expeditie Harlingen wil de Barentszwerf meer aandacht gaan besteden aan de maritieme geschiedenis van Harlingen. De lezing van Prof dr. Louwrens Haquebord, emeritus-hoogleraar en gerenommeerd poolonderzoeker sloot daarop aan. Hij ging in op de betekenis van Willem Barentsz voor de walvisvaart in de Noordelijke IJszee en hoe de Harlinger Walvisvaarders actief waren in dit gebied.
Harlinger traankokerij
Nadat Willem Barentsz met zijn reizen de Noordelijke IJszee in kaart gebracht had, kwam de walvisvaart op gang omdat het in deze contreien wemelde van de walvissen. Op Spitsbergen ontstonden nederzettingen met traankokerijen met name op het eiland Smeerenburg. Ook de Harlingers deden mee, zij bouwden op Deens Eiland hun eigen nederzetting. Deze bestond behalve uit woonhuizen en traankokerijen uit tal van werkplaatsen zoals touwslagerijen, kuiperijen, smederijen en timmerwerkplaatsen.
Uitputtende jacht
Na 1642 werd de walvisvangst vrijgegeven. Dit leidde tot een enorme toename van het aantal schepen en een uitputtende jacht op walvissen. Tussen 1616 en 1800 werden 122.000 walvissen gevangen, bezwaren tegen deze uitroeiing hoorde men in die tijd niet. Traan was een belangrijk economisch goed. Door de grote concurrentie en minder walvissen rendeerde de walvisjacht steeds minder. De Harlinger traankokerij werd in 1662 te koop gezet en dat betekende het voorlopige einde van de Harlinger walvisvaart.
Barend Visser
Na het vertrek in 1815 van de Admiraliteit uit Harlingen was er een opleving van de Harlinger walvisvaart. Barend Visser en zoon organiseerde reizen naar Spitsbergen. De bekendste daarvan is het de tocht van het Galjoen Harlingen waarmee kapitein Hoekstra vast kwam te zitten in het ijs en noodgedwongen de winter moest doorbrengen in het poolgebied van Straat Davis. Op twee bemanningsleden na keerde iedereen in de zomer van 1827 weer terug in Harlingen. In 1864 kwam er ook een einde aan deze periode. Barend Visser verkoopt dan zijn laatste schepen.
Walvismuziek
Geluidskunstenaar Tristan Visser (opgegroeid op Terschelling, afgestudeerd aan de Academie voor Popcultuur in Leeuwarden) borduurde voort op het thema walvis met een geluidsperformance. Met verschillende instrumenten schilderde hij een adembenemend geluidslandschap. Hij refereerde daarbij ook aan de documentaire Artic Mirage waarin hij op zoek gaat naar het geluid van de Groenlandse walvis.
Sail Amsterdam
De afsluiter van het gevarieerde programma was de vertoning van de aftermovie van het bezoek van de Witte Swaen aan Sail Amsterdam. Iedereen kon nog even nagenieten van dit spektakel. Met dank aan alle donateurs die via de Mijlenactie de tocht naar Amsterdam mogelijk hebben gemaakt.
