Naast dat haar thuishaven Harlingen gasthaven is voor de Tall Ships Races, viert het historische schip namelijk haar honderdste verjaardag. Wie vandaag de dag aan boord stapt, bevindt zich op een imposante driemastbark. Een schip met meer dan duizend vierkante meter zeil, zestien luxe slaaphutten en twee salons waar je moeiteloos de tijd vergeet. Maar dat is maar een deel van het verhaal van de Artemis. Het schip is aanvankelijk gebouwd om knetterhard te werken. Het schip heeft zich in de loop van de jaren steeds weten aan te passen aan de veranderende wereld.
Eigenaar Jan Bruinsma kent de Artemis van binnen en van buiten. Samen met zijn broer Jelle kocht hij het schip in 1999. 'Toen was ze nog een vrachtscheepje', vertelt hij. 'Er kon zo’n driehonderd ton vracht in worden meegenomen. Als je destijds aan het roer stond, keek je uit over het laadruim.' In de jaren vijftig voer de Artemis vooral over de Oostzee, met ladingen zoals graan en veevoer.
Stille kracht
Maar de geschiedenis van het schip gaat verder terug. Toen de Artemis (toen nog met de naam Pol II) van de werf kwam in 1926, deed ze dienst als walvisvaarder. Om die reden is de Artemis gebouwd als stoomschip: de motor was stil genoeg om dicht bij de walvissen in de buurt te komen. Juist deze eigenschap maakte de Artemis erg waardevol in de Tweede Wereldoorlog. Toen is ze namelijk ingezet als mijnenveger en bij het opsporen van onderzeeërs. 'De geallieerden wilden graag die oude schepen van de walvisjagers', legt Jan uit. 'Ze waren stil, met stoom had je veel minder mechanisch geluid dan met een stampende dieselmotor.'
Geschiedenis aan boord
Toen Jan en Jelle het schip in 1999 kochten, begonnen ze aan een intensieve restauratie. In anderhalf jaar tijd is de Artemis omgevormd tot een driemastbark, met slaaphutten en salons, én het behoud van karakter. 'Het bijzondere zit nog altijd in die romp, die is honderd jaar oud', zegt projectmanager Joke Santema, die inmiddels al 12,5 jaar bij het schip betrokken is. 'Boven de waterlijn zie je nog de originele klinknagels. Ook de roeras en het kompas op het dek zijn echt oud. Dat is bijzonder. Je voelt de geschiedenis als je aan boord stapt, die energie is er gewoon nog.'
Volgens Joke is dat ook precies wat gasten van de Artemis raakt. 'Je herbeleeft oude tijden. Ook al is het schip niet altijd een bark geweest. En tegelijkertijd is het een bijzonder besef wat de Artemis al heeft meegemaakt. Gasten vinden het altijd prachtig om te horen hoe het schip zich heeft ontwikkeld, eigenlijk met de tijd is meegegaan.'
Duurzaam onderhoud
Bij de restauratie is zo veel mogelijk gekozen voor duurzaamheid, maar wel met gezond verstand. 'Je moet pragmatisch blijven', zegt Jan. 'Vroeger had je houten masten, maar dat betekent enorm veel onderhoud. En het hout van nu is simpelweg niet meer van dezelfde kwaliteit. Daarom hebben we stalen masten geplaatst, met ra’s van staal en aluminium. Dat is bovendien veel lichter, je moet natuurlijk ook op de stabiliteit letten.' Sinds de restauratie in 2000 is de Artemis eigenlijk altijd in de vaart gebleven. Het schip heeft geen groot onderhoud meer nodig gehad. ‘Ik grap weleens: we verversen alleen de olie en geven haar een schilderbeurt in de winter.’ Daar is Jan, met recht, erg trots op. 'Ondertussen zijn we er wel mee naar de Caraïben geweest.'
Aan boord is alles tot in detail doordacht. Het interieur lijkt vanzelfsprekend, maar dat is het allerminst. 'Er loopt een compleet rioleringssysteem door het hele schip en overal zijn stroomvoorzieningen te vinden’, vertelt Joke. 'Alles zit erin.' Jan vult aan: 'Een zeilschip kan serieus schuin hangen. Soms dagen achter elkaar. Dan moet je riolering het nog steeds doen. Je moet gewoon naar de wc kunnen en kunnen douchen. Het leven gaat door.'
Samenwerken vereist
Het varen zelf blijft voor Jan het hoogtepunt. 'Met zo’n schip zeilen is fantastisch. Je hebt het stuur in handen en controleert het hele schip. Met al die masten en zeilen boven je… dat blijft indrukwekkend.' Maar het is nooit een individuele ervaring. 'Je doet het altijd samen', zegt Joke. 'Je hebt veel mensen nodig, spierkracht. Zeilen hijsen, maar vooral weer naar beneden halen als het moet. Dat maakt het juist zo bijzonder voor gasten: het draait om samenwerken.' Die samenwerking is essentieel. 'Met alleen de nautische bemanning wordt het spannend,' zegt Jan. 'Zeker als je snel zeil moet minderen bij harde wind of een plotselinge bui. Dan heb je gewoon extra handen nodig.'
Wat de Artemis onderscheidt, is de combinatie van het samen zeilen en comfort. Er is een kok aan boord, een hospitality crew en ruime salons. Bij dagtochten kunnen 120 mensen mee, bij meerdaagse reizen 32. Aan boord stap je in een andere wereld waar je minder op jezelf bent en meer samen met de groep. Het bedienen van de zeilen, wachtlopen in het holst van de nacht en samen vrije tijd doorbrengen. 'Dat brengt mensen veel', zegt Joke. 'Het zorgt voor bijzondere ontmoetingen.'
Speciaal jaar
De Tall Ships Races Harlingen wordt dit jaar extra speciaal. De Artemis viert haar honderdjarig bestaan in haar thuishaven. En er komt iets bij dat al die tijd ontbrak: een boegbeeld. 'Daar was bij de ombouw in 2000 net geen tijd meer voor', vertelt Joke. 'Het 100-jarig jubileum is een mooie aanleiding om het schip een passend boegbeeld te geven. Het schip dat al honderd jaar met haar tijd meegaat, krijgt nu eindelijk de signatuur die daarbij hoort. Hoe het boegbeeld eruit ziet, blijft nog even een verrassing. Dit onthullen we tijdens de Tall Ships Races in Harlingen.’
