Royce Postma Schilderwerken

Royce Postma Schilderwerken

Royce Postma helpt u met schilderwerk voor zowel binnen als buiten, maar ook voor een nieuw kleurtje op de wand bent u bij Royce aan het juiste adres.
Lees verder...
Van Campen & Dijkstra

Van Campen & Dijkstra

Stap over naar RegioBank met onze gratis overstapservice. Loop binnen op Voorstraat 94 of bel 0517-212140 voor een afspraak.
Lees verder...
Peter Kuiper, voor oog en oor

Peter Kuiper, voor oog en oor

Nieuwe bril, contactlenzen of hooroplossing? Bij Peter Kuiper, dé opticien en audicien bent u aan het juiste adres.
Lees verder...
Plus Lunenborg

Plus Lunenborg

Dé service supermarkt van Harlingen en omstreken. Hier staat de klant nog echt centraal!
Lees verder...
Grijmans

Grijmans

Iedereen die in een juridisch geschil verzeild is geraakt, gaat scheiden of verdacht wordt van een strafbaar feit kan rekenen op rechtsbijstand van ons.
Lees verder...
C.L. International: Goed op weg

C.L. International: Goed op weg

Het bergingsbedrijf voor Noord-West Friesland, Terschelling en Vlieland.
Lees verder...
Ondernemend Harlingen

Ondernemend Harlingen

Ondernemend Harlingen is hét platform voor alle bedrijven in en rondom Harlingen. Onderneem het in Harlingen, Welkom aan Zee!
Lees verder...
Dé Harlinger UITagenda!

Dé Harlinger UITagenda!

Plaats zelf je activiteiten op dé Harlinger UITagenda! Heb je nog geen account? Registreren is makkelijk en supersnel!
Lees verder...
Gemeente Harlingen

Gemeente Harlingen

Hier vindt u alle informatie over de producten en diensten van de gemeente Harlingen.
Lees verder...

Dodenherdenking Harlingen

01-05-2022

HARLINGEN - In Nederland worden elk jaar op 4 mei de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog herdacht.

Dodenherdenking Harlingen Foto: Het Neuengamme monument op de Algemene begraafplaats.

Door Johnny de Groot

 

Sinds 1961 ook de slachtoffers van oorlogssituaties en vredesoperaties waarbij Nederland betrokken was na de Tweede Wereldoorlog. Ook in Harlingen vindt woensdag 4 mei a.s. bij de diverse oorlogsmonumenten de jaarlijkse dodenherdenking plaats. Zo is er o.a. ’s middags bij het Zeeliedenmonument op de Waddenpromenade een plechtigheid en ’s avonds op de Algemene begraafplaats waarbij bij de verschillende monumenten op de begraafsplaats kransen zullen worden gelegd.

 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog komen 160 Harlingers om het leven. De eerste is de 31-jarige Hendrik Ruygh. Hij werkt als salonbediende aan boord van het statige passagiersschip ‘Simon Bolivar’ van de Koninklijke Nederlandsche Stoomboot Maatschappij (KNSM). Op vrijdag 17 november 1939 vertrekt het schip uit Amsterdam naar Curaçao. Rond half twaalf de volgende ochtend wordt het schip aan stuurboordzijde getroffen door een magnetische mijn ter hoogte van Harwich aan de zuidkust van Engeland. Niet veel later raakt het schip aan bakboordzijde een tweede magnetische mijn. Kort na die tweede ontploffing zinkt de ‘Simon Bolivar’. Bij de ramp komen tientallen bemanningsleden en passagiers om het leven. Het zijn de eerste Nederlandse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog dat op dat moment nog neutraal is. Onder hen dus de 31-jarige Hendrik Ruygh uit de Admiraal Stellingwerfstraat in Harlingen die een (zwangere) vrouw en een driejarige peuter achterlaat. Hendrik Ruygh’s naam staat vermeld op het monument Zeeliedenmonument op de Waddenpromenade. Zijn lichaam is nooit gevonden. De dood van Hendrik Ruygh zorgt voor veel beroering in de gezinnen van andere Harlinger zeelieden.

 

Eén van de laatste slachtoffers is de gemeente-ambtenaar Jan van Wier. Terwijl Harlingen al tien dagen is bevrijd komt de 33-jarige verzetsman en medewerker van de secretarie van de gemeente Harlingen op 27 april 1945 om het leven in het Duitse concentratiekamp Ravensbrück ten noorden van Berlijn. Ver weg van huis! Jan van Wier wordt tijdens een grote razzia op donderdagavond 11 januari 1945 opgepakt. Die avond arresteert de Duitse Zollgrenzschutzpolizei (Zoll) uit Harlingen in opdracht van de Sicherheitspolizei (Sipo) uit Leeuwarden 18 personen. Tijdens de razzia, die van negen uur ’s avonds tot ’s nachts half twee duurt, worden de arrestanten verzameld in het gebouw ‘Voorwaarts’ (nu Bibliotheek) aan de Voorstraat, waar een deel van de Zoll is gevestigd, en later die nacht overgebracht naar het politiebureau (nu Bed and Breakfast ‘’t Admiraels Huys’) aan het Noordijs. Jan van Wier wordt min of meer bij toeval gearresteerd. Over zijn arrestatie schrijft de ‘De Vrije Harlinger’ in juli 1945: “Van hen was Jan van Wier, een prachtige illegale werker, wel heel ongelukkig geweest. Niet hij, maar een huisgenoot van hem werd nl. door de Duitschers gezocht. Er werd toen een radio-toestel gevonden dat aan van Wier toebehoorde en dat was ook de reden dat ook hij werd meegenomen.”

 

Enkele dagen eerder (maandag 8 januari) loopt de 17-jarige Fennechien Sterenborg, na een ruzie van huis weg. Ze is door de Voogdijraad in Amsterdam geplaatst in het gezin van de Harlinger distributieambtenaar Faber. Zonder dat haar pleegouders het weten heeft ze een baantje bij de Duitse Wehrmacht en ook een verhouding met een getrouwde Duitse Feldwebel. Het verbieden van de relatie heeft geen effect waarop Faber besluit haar terug te sturen naar de Voogdijraad in Amsterdam. Ze wacht dit niet af en loopt weg. Op straat wordt ze aangetroffen door de politie die haar meeneemt. Er wordt contact opgenomen met de Voogdijraad in Amsterdam en afgesproken wordt dat ze volgende dag met een boot van rederij Stanfries, die beurtdiensten op Amsterdam onderhoudt, naar Amsterdam zal gaan. De Voogdijraad zal haar daar opwachten. Maar zover komt het niet. De volgende ochtend (9 januari) wordt ze meegenomen naar het kantoor van de Zoll aan de Zuidoostersingel waar ze wordt verhoord. Daar vertelt ze dat haar pleegvader, die op het distributiekantoor werkt, niet alleen bonkaarten voor onderduikers verschaft, maar ook illegale bladen leest en verspreidt. Ook noemt ze namen van vier mensen die regelmatig over de vloer komen. 

 

De eerste arrestaties

Nog diezelfde avond (9 januari) worden naast haar pleegvader Ypko Jelko Faber ook Gerrit Pierik en Lourens Broersma door de Zoll gearresteerd. De volgende ochtend worden nog twee personen (Fedde Post en Jan de Jong) gearresteerd en opgesloten in een cel in het politiebureau. Het zijn de vier namen die door Fennechien Sterenborg zijn genoemd. De Zoll in Harlingen heeft het vermoeden dat ze iets groots op het spoor zijn en weten de Sicherheitspolizei (Sipo) in Leeuwarden daarvan te overtuigen. Op woensdagmiddag 10 januari worden de vijf arrestanten naar Leeuwarden gebracht waar ze de volgende dag worden verhoord door de Sipo en de Sicherheitsdienst (SD). Eén van hen kan de druk van de verhoren niet weerstaan en legt een bekentenis af waarbij hij namen noemt van mensen die in Harlingen betrokken zijn bij de verspreiding van illegale bladen en het ophalen van geld ten behoeve van de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers (LO). 

 

De bekentenis wordt door twee anoniem gebleven personen (mogelijk twee gevangenbewaarders) onafhankelijk van elkaar gehoord, op papier gezet en naar Harlingen gestuurd. Helaas komen de beide briefjes te laat in Harlingen aan en kunnen de in de bekentenis genoemde personen niet meer worden gewaarschuwd, omdat ze tijdens de grootscheepse razzia door de Zoll al zijn gearresteerd. 

 

Vluchtplan aangeboden

De 18 arrestanten van de razzia van 11 januari krijgen die nacht op het politiebureau een plan voorgelegd om te vluchten en onder te duiken. Verteld wordt dat er voldoende onderduikadressen zijn, zowel voor de agenten als voor de arrestanten en hun familieleden. Maar een aantal durft dit niet aan. Ze zijn ervan overtuigd dat ze niets verkeerd hebben gedaan en zijn bang dat de Duitsers dit als een schuldbekentenis zullen opvatten. Na de wisseling van de wacht om 06.00 uur brengen de dan dienstdoende agenten het vluchtplan opnieuw ter sprake, maar ook nu wordt het aanbod afgewezen. De volgende dag worden ze naar Leeuwarden gebracht en opgesloten in het Huis van Bewaring. 

 

Verhoren

In het weekend van zaterdag 13 en zondag 14 januari worden ze door de Sipo (Sonderkommando Albrecht) hardhandig verhoord waarbij ze allemaal met het gezicht naar de muur staan en worden blootgesteld aan een kruisvuur van vragen. Alles onder voortdurend geschreeuw, gescheld en gevloek. Wie zich beweegt wordt geschopt en geslagen. Wanneer het groepsverhoor onvoldoende oplevert worden enkele arrestanten ook individueel verhoord, waarbij een aantal van hen ernstig wordt mishandeld.

 

Naar aanleiding van de verhoren worden in dat weekend nog twee personen gearresteerd door de Zoll in Harlingen. Het aantal gearresteerden komt daarmee op 25 personen. Op zaterdagmiddag (13 januari) wordt Jan de Jong, één van de vijf eerste arrestanten na het verraad van Fennechien Sterenborg, op last van de Sicherheitspolizei (Sipo) overgebracht naar het strafkamp ‘Port Natal’ in Assen, waaruit hij overigens na enige tijd weet te ontsnappen.

 

Dertien Harlingers overgebracht naar Groningen

Op maandag 15 januari worden 13 Harlingers (Hermanus Alkema, Lourens Broersma, Johannes Drost, Ypko Jelko Faber, Jan Anthony Huijser, Theodorus Hessel Jorna, Klaas Norg, Gerrit Pierik, Fedde Post, Klaas Nicolaas Weitenberg, Jan van Wier, Jan Wiersma en Wijbrandus de Wit) op last van de Sipo Leeuwarden overgebracht naar het Scholtenshuis in Groningen, waar het regionale hoofdkwartier (de zgn. Aussenstelle) van zowel de SD als de Sipo zich bevinden.   

 

Elf van de in totaal vijfentwintig arrestanten zijn dan nog in Leeuwarden. De volgende ochtend wordt Alle Schaafsma (die lijdt aan difteritis) dood aangetroffen in zijn cel. Van de anderen wordt predikant ds. A. Bos die dag naar een strafkamp overgeplaatst. Samen met andere gevangenen wordt hij op transport gesteld naar het strafkamp ‘Lager Schwarzer Weg’ in Wilhelmshaven. Hij weet het kamp te overleven en keert na de bevrijding terug in Harlingen. De acht anderen blijven achter in het Huis van Bewaring te Leeuwarden. Alle acht keren weer terug in Harlingen. De eersten na enkele weken en de laatsten na de bevrijding.  

 

Vermoord in Neuengamme 

In de vroege ochtend van 16 januari vertrekt vanuit Groningen een groep van 110 mannen, gevangenen afkomstig van de Einsatzkommando’s van de Sipo en SD in Groningen, Assen en Leeuwarden, naar het KZ Neuengamme bij Hamburg waaronder de 13 Harlingers. Met bussen worden ze naar het hermetisch afgesloten station in Groningen gebracht en daar als vee in goederenwagons gepropt. Na een onzekere en moeizame reis van twee dagen, met veel oponthoud, stopt de trein op 18 januari op de Lagerbahnhof van het KZ Neuengamme. 

 

Van de uit Groningen op transport gestelde groep heeft niemand de oorlog overleefd. Ongeveer 70 van hen zijn in Groningen geselecteerd als ‘Todeskandidat’. In afwachting van hun executie worden ze opgesloten in de kelders van één van de gebouwen. Onder hen Jan Anthony Huijser, Klaas Norg en Fedde Post. Zij worden niet veel later opgehangen, gecremeerd en hun as wordt uitgestrooid over het kampterrein.

 

De tweede groep van ongeveer 40 man wordt vanaf 25 januari in Hamburg ingezet voor het opruimen van de ravage, die geallieerde bommenwerpers eerder hebben aangericht. Het lichamelijk zware werk, zonder voldoende eten en drinken en de erbarmelijk slechte hygiënische omstandigheden, wordt hen uiteindelijk fataal. Negen van de tien Harlingers komen in de periode 10 februari – 4 maart daardoor om het leven. 


Eén van de dertien naar Neuengamme getransporteerde Harlingers is dan nog in leven, Jan van Wier. Hij behoort tot een groep van ernstig zieke gevangen die op 27 maart door het Zweedse Rode Kruis met bussen uit Neuengamme wordt gehaald en via omwegen uiteindelijk op 14 april aankomt in het KZ Ravensbrück. Hier zal Jan van Wier op 27 april 1945 komen te overlijden. Een graf krijgt hij niet.

 

Na de oorlog

Negen Harlingers worden begraven op het Friedhof Ohlsdorf in Hamburg. Twee van de negen Harlingers, Gerrit Pierik en Klaas Nicolaas Weitenberg, liggen daar nog steeds. Theodorus Hessel Jorna is herbegraven op het ereveld Loenen op de Veluwe en Hermanus Alkema, Lourens Broersma, Johannes Drost, Ypko Jelko Faber, Jan Wiersma en Wijbrandus de Wit, zijn op 25 oktober 1951 na een rouwdienst in de Grote Kerk herbegraven op de Algemene Begraafplaats in Harlingen. Een jaar later wordt er op die begraafplaats het Neuengamme monument onthuld. In 2014 zijn er bij het monument twee zerken geplaatst met op de ene de namen van de vier verzetsstrijders (Jan Anthony Huijser, Klaas Norg, Fedde Post en Jan van Wier) die nooit een graf hebben gekregen en op andere zerk de namen van de drie die elders liggen begraven.  

 

Algemeen Gemeente Politiek & Maatschappij

Meer nieuws

P.V. Ons Genoegen: Age Zijlstra zijn 006 winnaar op Weert

01-05-2022

HARLINGEN - De tweede Vitessevlucht seizoen 2022 werd op zaterdag 30 april gevlogen vanuit Weert.

Reacties

Hubo-Faber Hubo-Faber Gemeente Harlingen Gemeente Harlingen Faber Tassen, Koffers & Accessoires Faber Tassen, Koffers & Accessoires Van Campen & Dijkstra Harlingen Van Campen & Dijkstra Harlingen Karsten Wonen Karsten Wonen Peter Kuiper, voor oog en oor Peter Kuiper, voor oog en oor Tourist Info Harlingen Tourist Info Harlingen IJssalon Min12 IJssalon Min12 Jumbo Olaf Hermus Jumbo Olaf Hermus De Skûle Welzijn De Skûle Welzijn Zeilcharter Boreas Zeilcharter Boreas BENG Evenementen BENG Evenementen Salon & Parfumerie Rona Salon & Parfumerie Rona Harry Greve LOUNGE Harry Greve LOUNGE Beweegteam Harlingen Beweegteam Harlingen Plus Lunenborg Plus Lunenborg Havenbrouwerij | Het Brouwdok Havenbrouwerij | Het Brouwdok Grijmans Advocatuur & Mediation Grijmans Advocatuur & Mediation Wijnen van Ons & Hippefrieten Wijnen van Ons & Hippefrieten Copini Opticiëns Copini Opticiëns Atelier & Schoenmakerij de Groot Atelier & Schoenmakerij de Groot Harry Greve Gitaar- en Basgitaarlessen Harry Greve Gitaar- en Basgitaarlessen Joachim de Ruijter Fotografie Joachim de Ruijter Fotografie Visie Events Visie Events Kamsma Schoenen Kamsma Schoenen Haarmode Cats Haarmode Cats Expert Hogerhuis Expert Hogerhuis The Shamrock The Shamrock Zwembad Het Derde Haad Zwembad Het Derde Haad Stichting Harlingen Sail Stichting Harlingen Sail
Salon & Parfumerie Rona Salon & Parfumerie Rona Grijmans Advocatuur & Mediation Grijmans Advocatuur & Mediation Harry Greve Gitaar- en Basgitaarlessen Harry Greve Gitaar- en Basgitaarlessen BENG Evenementen BENG Evenementen Joachim de Ruijter Fotografie Joachim de Ruijter Fotografie Van Campen & Dijkstra Harlingen Van Campen & Dijkstra Harlingen IJssalon Min12 IJssalon Min12 Faber Tassen, Koffers & Accessoires Faber Tassen, Koffers & Accessoires Kamsma Schoenen Kamsma Schoenen Karsten Wonen Karsten Wonen Hubo-Faber Hubo-Faber Peter Kuiper, voor oog en oor Peter Kuiper, voor oog en oor Wijnen van Ons & Hippefrieten Wijnen van Ons & Hippefrieten Expert Hogerhuis Expert Hogerhuis Zwembad Het Derde Haad Zwembad Het Derde Haad Beweegteam Harlingen Beweegteam Harlingen Zeilcharter Boreas Zeilcharter Boreas Atelier & Schoenmakerij de Groot Atelier & Schoenmakerij de Groot