De Omdraai

De Omdraai

Kindercoaching en gezinsbegeleiding de Omdraai - Gespecialiseerd in opvoed- en gedragsproblemen. Begeleiding bij scheiding en samengesteld gezin. Succesvol Samengesteld!
Lees verder...
Peter Kuiper, voor oog en oor

Peter Kuiper, voor oog en oor

Nieuwe bril, contactlenzen of hooroplossing? Bij Peter Kuiper, dé opticien en audicien bent u aan het juiste adres.
Lees verder...
Spaar je club gezond

Spaar je club gezond

Van zondag 5 september tot en met zaterdag 13 november 2021 kunnen klanten van PLUS Lunenborg sponsorpunten sparen voor geselecteerde clubs en verenigingen in hun buurt.
Lees verder...
Grijmans Advocatuur & Mediation

Grijmans Advocatuur & Mediation

Iedereen die in een juridisch geschil verzeild is geraakt, gaat scheiden of verdacht wordt van een strafbaar feit kan rekenen op rechtsbijstand van ons.
Lees verder...
C.L. International: Goed op weg

C.L. International: Goed op weg

Het bergingsbedrijf voor Noord-West Friesland, Terschelling en Vlieland.
Lees verder...
Harlingen Welkom aan Zee

Harlingen Welkom aan Zee

Grenzend aan het Werelderfgoed de Waddenzee is Harlingen een stoere magneet voor wie houdt van wind en water.
Lees verder...
Dé Harlinger UITagenda!

Dé Harlinger UITagenda!

Plaats zelf je activiteiten op dé Harlinger UITagenda! Heb je nog geen account? Registreren is makkelijk en supersnel!
Lees verder...
Gemeente Harlingen

Gemeente Harlingen

Hier vindt u alle informatie over de producten en diensten van de gemeente Harlingen.
Lees verder...

‘Wanneer van de vuurwapens gebruik moet worden gebruikt, moet raak worden geschoten’

30-04-2021

HARLINGEN - In het kader van de bevrijding 76 jaar geleden publiceren we komende weken korte verhalen van Johnny de Groot en foto's van de oorlog en de bevrijding in Harlingen.

‘Wanneer van de vuurwapens gebruik moet worden gebruikt, moet raak worden geschoten’ Aanplakbiljetten op de Raadhuistoren waarin stakers met de dood worden bedreigd. Foto: Collectie Hannemahuis

Door Johnny de Groot

 

Op donderdag 29 april 1943 laat de Wehrmachtsbefehlshaber in den Niederlanden, de Duitse Generaal Christiansen, via de radio en de landelijke dagbladen bekend maken dat de in juni 1940 vrijgelaten Nederlandse militairen zich moeten melden om als krijgsgevangene naar Duitsland te worden afgevoerd. Deze bekendmaking komt hard aan en leidt ertoe dat er in Twente spontaan stakingen uitbreken. De volgende dag wordt vrijwel overal in het land gestaakt.

 

Vanwege het feit dat boeren en melkrijders massaal weigeren melk bij de melkfabrieken af te leveren staan de stakingen in Friesland bekend als de Melkstaking. Ook in Harlingen wordt gestaakt. Op die bewuste vrijdag sluiten in de loop van de ochtend in Harlingen vrijwel alle winkels hun deuren en in veel bedrijven wordt het werk neergelegd. Ook de gemeentelijke diensten staken. “Er werd door mij in de geheele stad een zekere onrust waargenomen”, schrijft de gehate (NSB) politiecommandant Van Wijnen naderhand. Hij stuurt zijn agenten langs de winkels en onder druk van de politie opent het merendeel van de winkeliers ’s middags weer de deuren. Enkele winkels blijven gesloten. Een deel blijft hardnekkig staken en een deel kan niet open omdat het personeel niet komt opdagen.

 

`s Avonds laat Van Wijnen worden op verschillende plaatsen in de stad aanplakbiljetten aanbrengen (zie foto) met daarop de tekst de winkels uiterlijk zaterdagochtend half negen weer geopend moeten zijn. Wanneer hier geen gehoor aan wordt gegeven, zal het politiestandrecht worden afgekondigd en worden alle stakers met de dood bedreigd. Tevens worden bedrijven gesommeerd een lijst met nog stakende personeelsleden in te leveren. Ondanks de doodsbedreigingen gaan Heerke Walinga en Gerrit Veth de volgende ochtend bij de winkels op de Voorstraat langs om winkeliers en personeel te overtuigen om opnieuw in staking te gaan. Hun oproep heeft gevolg, want opnieuw gaan tal van winkels in staking. Ook bij scheepswerf ‘Welgelegen’ aan de Zuiderhaven wordt het werk stilgelegd. Van Wijnen roept die ochtend zijn personeel bijeen en geeft opdracht om streng op te treden en in “..indien van de vuurwapenen moest worden gebruik gemaakt, raak moest worden geschoten, althans geen waarschuwingschoten door hen moesten worden gelost”. Er wordt intensief gepatrouilleerd en de politie krijgt daarbij ’s avonds en ’s nachts assistentie van de in Harlinger gelegerde Duitse militairen.

 

Op zondag 2 mei blijft het overdag vrij rustig in de stad, maar ’s avonds tegen het begin van de spertijd (20.00 uur) is er sprake van enige onrust op de Voorstraat. De politie treedt op met de gummistok om de rumoer de kop in te drukken en later wordt er ook geschoten. Overigens zonder slachtoffers te veroorzaken. Die avond worden zeven mensen opgepakt en door Van Wijnen persoonlijk ernstig mishandeld. In de loop van de volgende dag komen ze weer op vrije voeten.

 

Op maandag 3 mei lijkt het er aanvankelijk op dat de staking ten einde is. Alle winkels zijn weer open en ook in de bedrijven wordt weer gewoon gewerkt. Maar om half negen krijgt Van Wijnen het bericht dat er opnieuw wordt gestaakt bij scheepswerf Welgelegen. Ook bij enkele andere bedrijven dreigt de staking zich voort te zetten. Van Wijnen benadert verschillende werkgevers en dreigt persoonlijk tot arrestaties over te gaan wanneer het werk niet onmiddellijk wordt hervat. In de nabijheid van de werf wordt een groep mensen door de politie met geweld uit elkaar gedreven. Niet veel later is het voltallige personeel weer aan het werk. Ook bij andere bedrijven blijkt dit het geval waardoor Van Wijnen kan vaststellen dat de staking als beëindigd kan worden beschouwd. Die ochtend wordt er ook weer melk afgeleverd bij de melkfabriek in Harlingen. Enkele melkrijders worden daarbij begeleid door een politiepatrouille. Enkele dagen later (6 mei) wordt er in de rest van Friesland ook niet meer gestaakt. In Harlingen vallen geen slachtoffers, maar tijdens ongecontroleerde schietpartijen elders in de provincie zijn twintig dodelijke slachtoffers te betreuren en raken er tientallen gewond.

 

  • We schrijven mei 1943. Het zal nog bijna twee jaar duren voordat Harlingen wordt bevrijd. De foto-expositie "75+1 jaar Vrijheid" met foto’s van de bevrijding en de daaropvolgende bevrijdingsfeesten is nog tot en met 8 mei te bewonderen in de etalages van lokale ondernemers.

 

Lees ook:

Algemeen Gemeente Politiek & Maatschappij

Meer nieuws

Ingezonden: Burgers de dupe CO2 heffing

30-04-2021

HARLINGEN - Het was een feitelijke constatering die de Leeuwarder Courant deed op 24 april.

Harlinger schildert bij Sterren op het Doek

30-04-2021

HARLINGEN - Jan Tromp uit Harlingen is zaterdag 1 mei te zien in het tv-programma Sterren op het Doek bij Omroep MAX.

U2 Onair bij Omroep RSH

30-04-2021

HARLINGEN - Zaterdag 1 mei 2021 van 10.00 – 11.00 uur , presentatie en samenstelling door Dorus Breidenbach.

Reacties

Joachim de Ruijter Fotografie Joachim de Ruijter Fotografie Peter Kuiper, voor oog en oor Peter Kuiper, voor oog en oor Fotografie Dorus Fotografie Dorus Zensa Moda Zensa Moda The Shamrock The Shamrock Harry Greve LOUNGE Harry Greve LOUNGE Expert Hogerhuis Expert Hogerhuis IJssalon Min12 IJssalon Min12 De Skûle Welzijn De Skûle Welzijn Food 80/20 Food 80/20 Harry Greve Gitaar- en Basgitaarlessen Harry Greve Gitaar- en Basgitaarlessen HarlingenBezorgt HarlingenBezorgt Hubo-Faber Hubo-Faber Visie Events Visie Events Kamsma Schoenen Kamsma Schoenen Havenbrouwerij | Het Brouwdok Havenbrouwerij | Het Brouwdok Zwembad Het Derde Haad Zwembad Het Derde Haad Salon & Parfumerie Rona Salon & Parfumerie Rona Atelier & Schoenmakerij de Groot Atelier & Schoenmakerij de Groot Jumbo Olaf Hermus Jumbo Olaf Hermus Faber Tassen, Koffers & Accessoires Faber Tassen, Koffers & Accessoires Karsten Wonen Karsten Wonen De Omdraai De Omdraai Wijnen van Ons & Hippefrieten Wijnen van Ons & Hippefrieten Homminga's Fijne Winkeltje Homminga's Fijne Winkeltje Zeilcharter Boreas Zeilcharter Boreas Tourist Info Harlingen Tourist Info Harlingen Grijmans Advocatuur & Mediation Grijmans Advocatuur & Mediation Copini Opticiëns Copini Opticiëns BENG Evenementen BENG Evenementen
De Skûle Welzijn De Skûle Welzijn Zeilcharter Boreas Zeilcharter Boreas IJssalon Min12 IJssalon Min12 Kamsma Schoenen Kamsma Schoenen Plus Lunenborg Plus Lunenborg Atelier & Schoenmakerij de Groot Atelier & Schoenmakerij de Groot Salon & Parfumerie Rona Salon & Parfumerie Rona De Omdraai De Omdraai Havenbrouwerij | Het Brouwdok Havenbrouwerij | Het Brouwdok Homminga's Fijne Winkeltje Homminga's Fijne Winkeltje BENG Evenementen BENG Evenementen Fotografie Dorus Fotografie Dorus Zensa Moda Zensa Moda Faber Tassen, Koffers & Accessoires Faber Tassen, Koffers & Accessoires Food 80/20 Food 80/20 Harry Greve Gitaar- en Basgitaarlessen Harry Greve Gitaar- en Basgitaarlessen Peter Kuiper, voor oog en oor Peter Kuiper, voor oog en oor Harry Greve LOUNGE Harry Greve LOUNGE