De Omdraai

De Omdraai

Kindercoaching en gezinsbegeleiding de Omdraai - Gespecialiseerd in opvoed- en gedragsproblemen. Begeleiding bij scheiding en samengesteld gezin. Succesvol Samengesteld!
Lees verder...
Harlingen Welkom aan Zee

Harlingen Welkom aan Zee

Grenzend aan het Werelderfgoed de Waddenzee is Harlingen een stoere magneet voor wie houdt van wind en water.
Lees verder...
Peter Kuiper, voor oog en oor

Peter Kuiper, voor oog en oor

Nieuwe bril, contactlenzen of hooroplossing? Bij Peter Kuiper, dé opticien en audicien bent u aan het juiste adres.
Lees verder...
Plus Lunenborg

Plus Lunenborg

Goed eten moet voor iedereen betaalbaar zijn. Daarom vind je bij PLUS Lunenborg de 'Laagblijvers': producten die het hele jaar rond éxtra voordelig zijn!
Lees verder...
Casper van Veen Uitvaartzorg

Casper van Veen Uitvaartzorg

Het hoeft niet anders, maar het kan wel anders. 24 uur per dag, 7 dagen per week bereikbaar.
Lees verder...
Grijmans Advocatuur & Mediation

Grijmans Advocatuur & Mediation

Iedereen die in een juridisch geschil verzeild is geraakt, gaat scheiden of verdacht wordt van een strafbaar feit kan rekenen op rechtsbijstand van ons.
Lees verder...
C.L. International: Goed op weg

C.L. International: Goed op weg

Het bergingsbedrijf voor Noord-West Friesland, Terschelling en Vlieland.
Lees verder...
Dé Harlinger UITagenda!

Dé Harlinger UITagenda!

Plaats zelf je activiteiten op dé Harlinger UITagenda! Heb je nog geen account? Registreren is makkelijk en supersnel!
Lees verder...
Harlingen Bezorgt

Harlingen Bezorgt

Steun onze lokale helden! Winkel via HarlingenBezorgt gemakkelijk online!
Lees verder...
Gemeente Harlingen

Gemeente Harlingen

Hier vindt u alle informatie over de producten en diensten van de gemeente Harlingen.
Lees verder...

‘Inslag, vermoedelijk Zuiderhaven. Luchtalarm gemaakt’

21-04-2021

HARLINGEN - In het kader van de bevrijding 76 jaar geleden publiceren we komende weken korte verhalen van Johnny de Groot en foto's van de oorlog en de bevrijding in Harlingen.

‘Inslag, vermoedelijk Zuiderhaven. Luchtalarm gemaakt’ Overzicht van de ravage op de Schritsen. Van het eens zo imposante schoolgebouw is weinig meer over. Alleen het gebouw geheel rechts op de foto (hoek Schritsen-Raamstraat) staat er anno 2021 nog. Foto: Collectie J. de Groot

Door Johnny de Groot

 

Om kwart over vijf in de ochtend van dinsdag 5 november 1941 meldt de luchtwachtdienst op het dak van het stadhuis aan de Noorderhaven geronk van een vliegtuig ten noorden van de stad. Het vliegtuig cirkelt nog een keer in het luchtruim boven Harlingen en lijkt dan zijn weg te vervolgen. Maar om vijf voor half zes wordt gemeld: ‘Vliegtuig komt weer terug’. Vreemd genoeg komen de zoeklichten niet in actie en ook de Duitse luchtafweer zwijgt. Vijf minuten later wordt Harlingen opgeschrikt door een daverende explosie, wanneer het vliegtuig een zogeheten High Capacity Bom afwerpt welke terecht komt op de R.K. Jongensschool aan de Schritsen en voor een enorme ravage zorgt. “5.30 Inslag, vermoedelijk Zuiderhaven, 5.31 Luchtalarm gemaakt”, noteert de luchtwachtdienst. De sirenes van het luchtalarm beginnen te loeien en ook de Duitse luchtafweer komt in actie. De enorme dreun wordt direct gevolgd door veel gerinkel van glas, vallende dakpannen, instortende gebouwen en er breekt brand uit. Niet veel later wordt duidelijk dat er doden zijn gevallen en dat er sprake is van een grote brand. Al vrij snel wordt assistentie ingeroepen van de brandweer van Franeker en vraagt de Duitse Wehrmacht even later om ook de Leeuwarder brandweer in te schakelen. De brandweer kan echter binnen het uur het sein ‘Brand meester’ geven en assistentie van andere brandweerkorpsen is niet meer nodig.

 

Bij het beginnende daglicht wordt in de nog smeulende puinhopen naarstig gezocht naar overlevenden. Een enkeling wordt leven uit het puin gehaald. In de loop van de dag zal blijken dat 13 mensen het leven hebben gelaten. Het gezin van het hoofd van de school, Johannes Baalman, wordt zwaar getroffen. Hij wordt zwaar gewond aan zijn hoofd door Duitse militairen uit de puinhopen gered, maar zijn vrouw en zes van zijn zeven kinderen zijn bij het bombardement omgekomen. Door de explosie wordt de oudste zoon Aaldrik naar buiten geslingerd en blijft wonder boven wonder ongedeerd.

 

De pers staat onder censuur tijdens de bezettingsjaren. Schrijven over oorlogshandelingen is ten strengste verboden, maar redacteur Fokke Drost waagt het erop en publiceert in de ‘Nieuwe Harlinger Courant’ van vrijdag 8 november 1941 het volgende artikel: “We willen iets schrijven over het verschrikkelijke, dat er deze week is gebeurd, maar we kunnen het niet. We kunnen geen woorden vinden die onze gedachten op de juiste wijze vertolken. Er was plotseling een klap, die duizenden menschen uit hun slaap deed schrikken. Zeer velen hoorden de glazen van hun ramen en deuren rinkelend aan scherven vliegen. Ouders veerden ontsteld overeind, kinderen schreiden…. Maar dat was niet erg. Op één plaats was het wel erg. Daar vonden dertien menschen de dood, waarvan acht kinderen waren, die nog onschuldig en onbevangen tegenover het leven stonden. Daar was één vader, die wanhopig in de vlammen en de rook stond te grijpen naar zijn om hulp roepende kinderen, zonder dat het hem mocht gelukken er één te redden. Door toegesnelde hulp moest de ongelukkige tenslotte bewusteloos naar buiten worden gedragen. Hij verloor zijn vrouw en zes van zijn zeven kinderen. Daarnaast verloor een hele familie, vader, moeder en twee kinderen, het leven en voorts nog twee inwonende huisgenoten. Als we erover praten, schiet er telkens een brok in de keel. Er over schrijven kunnen we niet. Het is te verschrikkelijk. We hebben nu een klein stukje oorlog van dichtbij gezien. Almachtige God, wil de zielen van de oorlogsslachtoffers genadig zijn”.

 

Naast de slachtoffers is ook de materiële schade enorm. Het duurt maanden voordat overal in de stad de schade weer enigszins is hersteld. Zo’n 500 woningen zijn min of meer ernstig beschadigd, 80 totaal onbewoonbaar en 4 volledig vernield. Daarbij ook de Joodse Synagoge in de Raamstraat en de RK Jongensschool, thans IKC St. Michaëlschool.

 

Het bombardement in november 1941 houdt de gemoederen decennia lang bezig in Harlingen. Ondanks dat de Duitsers die ochtend het toestel herkennen als een Engelse bommenwerper gonst het vanaf het begin dat een Duits vliegtuig is verantwoordelijk is voor het dramatische bombardement. Mede omdat de Duitsers alles wat ze van de bom kunnen vinden verzamelen. Volgens de geruchten om bewijzen te verdoezelen. Een Harlinger die dat beweert wordt opgepakt en enkele dagen vastgehouden door de Duitse Sicherheitspolizei in Leeuwarden. Maar, omdat het ook voor de Duitsers een betrekkelijk nieuwe bom is willen ze graag zo veel mogelijk van de bom te weten zien te komen. Immers elk klein scherfje kan een aanwijzing zijn. Veel vinden ze er overigens niet. Reden om te rapporteren: “Aanwijzingen voor een brisantbom zijn niet te vinden. Inslagkrater en scherven konden niet vastgesteld worden, derhalve moet het een luchtmijn geweest zijn”. 

 

Het mysterie wordt pas medio jaren tachtig definitief ontrafeld. Dan wordt duidelijk dat die bewuste nacht drie Hampden bommenwerpers in Engeland opstijgen voor een zogeheten ‘Roving Comission’, een min of meer vrije opdracht om naar geschikte doelen te zoeken in Duitsland. Twee van de drie droppen hun bommen op de Duitse havenstad Emden en het derde heeft zijn bom waarschijnlijk op scheepswerf ‘Welgelegen’ willen afwerpen, maar treft de RK Jongensschool aan de Schritsen met dramatische gevolgen. No. 5 Group van de RAF rapporteert over die nacht: “H/50 04.26 hrs. 3.000 feet, 1 x 2.000 + 2 x 250 lbs. Docks at Harlingen and town of Emden. Buildings seems to collapse”. De zogeheten High Capacity bommen (door de Duitsers Luftminen genoemd) zijn in het najaar van 1941 nog maar kort in gebruik bij de RAF. Harlingen het eerste doel wat daarmee is bestookt.

 

  • We schrijven november 1941. Het zal nog drie-en-een-half jaar duren voordat Harlingen wordt bevrijd. De foto-expositie "75+1 jaar Vrijheid" met foto’s van de bevrijding en de daaropvolgende bevrijdingsfeesten is nog tot en met 8 mei te bewonderen in de etalages van lokale ondernemers. 

 

Lees ook:

Algemeen Gemeente Politiek & Maatschappij

Meer nieuws

Aangepaste openingstijden gemeente Harlingen

21-04-2021

HARLINGEN - De komende weken past de gemeente Harlingen haar openingstijden aan.

9-jarige Rick onthult plaquette voor burgemeestersboom in Balklandpark

21-04-2021

HARLINGEN - Dit jaar is er door corona helaas geen ‘Boomfeestdag’. En dat kan natuurlijk niet vond de negenjarige Rick uit Harlingen.

Maritieme Academie Harlingen organiseert grote internationale conferentie

21-04-2021

HARLINGEN - De Maritieme Academie Harlingen organiseert op donderdag 22 april een grote internationale eindconferentie.

Reacties

Atelier & Schoenmakerij de Groot Atelier & Schoenmakerij de Groot De Skûle Welzijn De Skûle Welzijn Fotografie Dorus Fotografie Dorus Visie Events Visie Events Homminga's Fijne Winkeltje Homminga's Fijne Winkeltje Tourist Info Harlingen Tourist Info Harlingen Peter Kuiper, voor oog en oor Peter Kuiper, voor oog en oor Haarmode Cats Haarmode Cats Hubo-Faber Hubo-Faber BENG Evenementen BENG Evenementen Joachim de Ruijter Fotografie Joachim de Ruijter Fotografie De Omdraai De Omdraai Karsten Wonen Karsten Wonen Havenbrouwerij | Het Brouwdok Havenbrouwerij | Het Brouwdok Harry Greve Gitaar- en Basgitaarlessen Harry Greve Gitaar- en Basgitaarlessen Copini Opticiëns Copini Opticiëns Zeilcharter Boreas Zeilcharter Boreas Salon & Parfumerie Rona Salon & Parfumerie Rona HarlingenBezorgt HarlingenBezorgt Food 80/20 Food 80/20 Jumbo Olaf Hermus Jumbo Olaf Hermus Casper van Veen Uitvaartzorg Casper van Veen Uitvaartzorg Kamsma Schoenen Kamsma Schoenen Plus Lunenborg Plus Lunenborg Expert Hogerhuis Expert Hogerhuis Grijmans Advocatuur & Mediation Grijmans Advocatuur & Mediation Faber Tassen, Koffers & Accessoires Faber Tassen, Koffers & Accessoires Wijnen van Ons & Hippefrieten Wijnen van Ons & Hippefrieten The Shamrock The Shamrock Zensa Moda Zensa Moda
Grijmans Advocatuur & Mediation Grijmans Advocatuur & Mediation Pizzeria Pompeï Pizzeria Pompeï IJssalon Min12 IJssalon Min12 Peter Kuiper, voor oog en oor Peter Kuiper, voor oog en oor Zwembad Het Derde Haad Zwembad Het Derde Haad The Shamrock The Shamrock De Skûle Welzijn De Skûle Welzijn Plus Lunenborg Plus Lunenborg Hubo-Faber Hubo-Faber Visie Events Visie Events Atelier & Schoenmakerij de Groot Atelier & Schoenmakerij de Groot Harry Greve LOUNGE Harry Greve LOUNGE BENG Evenementen BENG Evenementen Havenbrouwerij | Het Brouwdok Havenbrouwerij | Het Brouwdok Salon & Parfumerie Rona Salon & Parfumerie Rona Tourist Info Harlingen Tourist Info Harlingen Wijnen van Ons & Hippefrieten Wijnen van Ons & Hippefrieten Harry Greve Gitaar- en Basgitaarlessen Harry Greve Gitaar- en Basgitaarlessen